Τα εγκαίνια του αγωγού μεταφοράς φυσικού αερίου TurkStream πραγματοποιήθηκαν προ ολίγων ημερών, παρουσία των πολιτικών ηγετών της Ρωσίας και της Τουρκίας, Βλαντιμίρ Πούτιν και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αντίστοιχα, σε μια τελετή που έλαβε χώρα στην Κωνσταντινούπολη. Ο εν λόγω αγωγός θα αποτελείται από δύο τμήματα αγωγών, με το πρώτο να διοχετεύει ρωσικό φυσικό αέριο στην Τουρκία και το δεύτερο στις ευρωπαϊκές αγορές. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις που διαδραματίζονται στην Ανατολική Μεσόγειο με τον αγωγό EastMed, έργο το οποίο υποστηρίζεται και από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οδήγησαν στην άμεση απάντηση των δύο δυνάμεων, που ουσιαστικά υπογράμμισαν τους ενεργειακούς τους δεσμούς με αφορμή την έναρξη λειτουργίας ενός μικρού τμήματος του αγωγού, αφού ένα τμήμα του βρίσκεται ήδη σε λειτουργία. Επίσης, η ρωσο – ουκρανική κόντρα που εντάθηκε μετά το 2014, με την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία, αποτελεί κίνητρο για τη Ρωσία να προχωρήσει άμεσα στην ολοκλήρωση του έργου, προκειμένου να εμποδίσει οποιαδήποτε μελλοντική παροχή του ρωσικού φυσικού αερίου στις χώρες της Ε.Ε μέσω της Ουκρανίας.

Ο TurkStream είναι ένας αγωγός φυσικού αερίου που ενώνει ενεργειακά τη Ρωσία με την Τουρκία, μέσω της Μαύρης Θάλασσας. Συγκεκριμένα, αποτελείται από δύο γραμμές χωρητικότητας 15,75 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα αερίου η κάθε μια και το κυρίως κομμάτι του έχει μήκος 930 χιλιόμετρα, ξεκινώντας από τις ρωσικές ακτές στη Μαύρη Θάλασσα και καταλήγοντας στην Τουρκία. Σύμφωνα με τα λεγόμενα του Ερντογάν κατά την τελετή των εγκαινίων, χάρη στον TurkStream, 15,75 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου θα εισέρχονται απευθείας στην Τουρκία. Σε δεύτερο στάδιο, ο αγωγός επεκτείνεται μέσω Βουλγαρίας προς Σερβία και Ουγγαρία, με τις εργασίες να βρίσκονται σε εξέλιξη. Τα εγκαίνια που πραγματοποιήθηκαν, αφορούν την έναρξη λειτουργίας ενός τμήματος μήκους 40 χιλιομέτρων, από την Τουρκία προς τη Βουλγαρία.

Στο παρόν στάδιο, ο αγωγός BlueStream είναι αυτός που μεταφέρει τη μεγαλύτερη ποσότητα φυσικού αερίου από τη Ρωσία στην Τουρκία, ενώ το υπόλοιπο αποστέλλεται μέσω ενός άλλου αγωγού που διέρχεται από την Ουκρανία. Επίσης, μέχρι και πρόσφατα, το ρωσικό φυσικό αέριο διακινείτο μέσω της Ουκρανίας για να διοχετευθεί αργότερα σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από αυτό. Ωστόσο, η εντεινόμενη κατάσταση που επικρατεί μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας τα τελευταία χρόνια, οδήγησε τη Ρωσία σε εναλλακτικές λύσεις παροχής ρωσικού φυσικού αερίου, που θα παρακάμψουν την Ουκρανία ως ενδιάμεση χώρα για τη μεταφορά του.

Αυτή τη στιγμή, για τις ρωσικές εξαγωγές προς την Βόρεια και Κεντρική Ευρώπη, το ρωσικό αέριο διακινείται μέσω του NordStream και του NordStream 2, ο οποίος διπλασίασε τη μεταφορά φυσικού αερίου μέσω της Βαλτικής. Αντίστοιχα, προς την Νότια και Νοτιοανατολική Ευρώπη, οι ρωσικές ενεργειακές εξαγωγές έχουν ήδη ξεκινήσει να πραγματοποιούνται μέσω του TurkStream. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ρωσική Gazprom, που είναι ο κυριότερος προμηθευτής αερίου της Ευρώπης, παρείχε περίπου τρία δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους, μέσω αυτού του αγωγού. Επομένως, ο TurkStream καλύπτει αρχικά τις ανάγκες της Τουρκίας, της Βουλγαρίας, της Ελλάδας, αλλά και των Σκοπίων και σε δεύτερο στάδιο της Σερβίας και της Ουγγαρίας.

Προκειμένου λοιπόν να σταματήσει οριστικά να χρησιμοποιείται το ουκρανικό δίκτυο για τις ενεργειακές εξαγωγές της Ρωσίας, η τελευταία προχωρεί στα σχέδια για ολοκλήρωση του TurkStream. Έτσι, η ενεργειακή πολιτική της Ρωσίας που οδηγεί στην ολοένα και μεγαλύτερη οικονομική και πολιτική εξάρτηση ευρωπαϊκών χωρών από την ανατολική υπερδύναμη, αντιμετωπίζει τον ανταγωνισμό των Ηνωμένων Πολιτειών, που προσπαθούν να αντιδράσουν ταχύρρυθμα, ούτως ώστε να εξασφαλίσουν την δυτική επιρροή στην ευρύτερη περιοχή. Στο γεγονός αυτό οφείλεται και η στήριξη από τις Η.Π.Α της διακρατικής συμφωνίας που επιτεύχθηκε πρόσφατα μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ για τον αγωγό EastMed.

Όσον αφορά τον EastMed, παρά τη συμφωνία που πραγματοποιήθηκε και την επιβεβαίωση της τεχνικής και εμπορικής βιωσιμότητας του αγωγού από την ελληνο – ιταλική κοινοπραξία που χειρίζεται το έργο, πρέπει να έχουμε τις επιφυλάξεις μας σχετικά με το αν θα προχωρήσει τελικά η κατασκευή του αγωγού, κάτι που εγείρει πολλές επικινδυνότητες. Εκτός από το κόστος που θα πρέπει να καταβάλει η Ευρωπαϊκή Ένωση, πρέπει να ληφθεί υπόψη και το γεγονός ότι η Ιταλία δεν συμμετείχε τελικά στην υπογραφή της συμφωνίας για τον EastMed, όπως είχε αρχικά προγραμματιστεί. Δεδομένης της οικονομικής κατάστασης που επικρατεί στην Ιταλία, η γειτονική χώρα θα δράσει κατά πώς τη συμφέρει. Υπάρχει, δηλαδή, η πιθανότητα να στραφεί σε εναλλακτικές λύσεις όπως ο αγωγός TurkStream, προτιμώντας το ρωσικό φυσικό αέριο έναντι του κυπριακού και ισραηλινού.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, παρόλο που καλύπτονται οι ανάγκες της σε αέριο από τον αγωγό TurkStream, θα πρέπει να αναλογιστεί τα εθνικά της συμφέροντα και να στηρίξει έναντι όποιου κόστους την κατασκευή του EastMed. Είναι γεγονός ότι σε περίπτωση υλοποίησης του τελευταίου, τα τουρκικά εθνικά συμφέροντα θα πληγούν ανεπανόρθωτα. Η Τουρκία πραγματοποιεί αλλεπάλληλες παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου, διεκδικώντας την επιβολή της κυριαρχίας της σε Ανατολική Μεσόγειο και Αιγαίο, χωρίς να αντιμετωπίζει τις οποιεσδήποτε αποτρεπτικές ενέργειες από την ελληνική πλευρά. Σε περίπτωση ολοκλήρωσης του TurkStream, η σημασία του αγωγού EastMed, οπότε και η συμμαχία μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, θα υποβαθμιστεί και θα ενισχυθεί γεωπολιτικά η Τουρκία στην ευρύτερη περιοχή. Η απειλή του TurkStream έναντι στον EastMed πρέπει να αντιμετωπιστεί με σοβαρότητα από τις εμπλεκόμενες χώρες. Το ενδιαφέρον που εκφράζεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες για τον EastMed πρέπει να καταστεί εκμεταλλεύσιμο από την πλευρά μας, προκειμένου να διασφαλιστούν τα συμφέροντα των δύο ελληνικών κρατών απέναντι στην κατοχική Τουρκία.

Γραφείο Τύπου
Π.Ε.Ο.Φ Θεσσαλονίκης